همایون دارابی در گفت‌وگو با خبرگزاری  ایلنا، در ارزیابی اجرایی شدن گواهی سپرده نفت خام و میعانات گازی اظهار داشت: این اقدام به متنوع‌سازی روش‌های فروش نفت کمک می‌کند و به معامله‌گران، فعالین صنعت پالایشگاهی، تجار نفت و کسانی که در نظر دارند واردات داشته باشند این امکان را می‌دهد که با خرید نفت از طریق بورس انرژی و تحویل در بازارهای مصرف جهانی بتوانند به منابع لازم برای واردات دست پیدا کنند. 

وی افزود: گواهی سپرده تنها ابزاری است که به صورت دلاری است یعنی نرخ دلار حواله‌ای ضربدر رقمی که کشف می‌شود؛ قیمت ابزار را مشخص می‌کند و از این نظر یک گام رو به جلو است و در آینده در تلفیق با آپشن‌ها و انواع قراردادهای اختیار معامله می‌تواند مفید باشد.

این کارشناس بازار سرمایه تصریح کرد: همچنین تنها ابزاری است که از طریق سبدها در اختیار معامله‌گران حقیقی قرار دارد و از این نظر تشویق سرمایه‌گذاری غیرمستقیم هم محوسب می‌شود زیرا اگر افراد حقیقی بخواهند این ابزار را خریداری کنند؛ باید از طریق سبدگران‌ها و کد prx انجام دهند.

وی گفت: در حال حاضر مسئله عمده این است که قراردادها به صورت 1000 بشکه‌ای است و این میزان با آخرین قیمت‌ها اگر بین 65 تا 66 برای نفت سنگین و میعانات ضربدر 37 هزار تومان رقم قابل ملاحظه‌ای می‌شود، امیداوریم اندازه معاملات کوچک‌تر شود تا افراد حقیقی بیشتری مشارکت کنند.

دارابی تاکید کرد: گواهی سپرده نفتی در هر حال یک گام رو به جلو است و کمک می‌کند بازار با نحوه معاملات نفتی و ابزارهای آنها آشنا شود.

وی خاطرنشان کرد: یکی از جذابیت‌های این گواهی‌ها تحویل فیزیکی است؛ در حال حاضر انجام عمده معاملات بسیار سخت است اما بهرحال یک نوع اطمینان لازم است؛ با آمدن این ابزارها کمک خوبی است؛ یعنی می‌توان این ابزار را خریداری کرده و نزد وزارت نفت بسپاریم و نفت مورد نیاز را در هر کجای دنیا تحویل بگیریم. مینی‌ریفاینری‌ها و پالایشگاه‌های کوچک هم می‌توانند از این ابزار استفاده کنند و نفت آینده مورد نیاز خود را خریداری کنند.

این کارشناس حوزه بورس با بیان اینکه این معاملات در روزهای دوشنبه، سه‌شنبه و چهارشنبه و همزمان بازارهای جهانی معامله می‌شود، گفت: در شرایط پیشرفته‌تر می‌تواند ابزار تامین مالی باشد یعنی می‌توان روی نفت تامین مالی انجام داد، بهرحال یکی از جذابیت‌ها این است که بتوان از این ابزار به صورت فیزیکی نفت مورد نیاز را برای تجار و پالایشگاران دریافت کرد.

به گزارش ایلنا، گواهی سپرده کالایی نفت، ورقه بهاداری است که نشان‌دهنده مالکیت اشخاص بر یک بشکه نفت‌خام یا میعانات گازی است که قابلیت معامله ثانویه در بورس انرژی را دارد. با تعیین قیمت پایه فروش از سوی شرکت ملی نفت ایران و انجام فرایندهای مربوط به معاملات در بورس انرژی، مالک ورقه فارغ از نوسان‌های بازار مالک یک بشکه استاندارد از محصول خریداری‌شده می‌شود و می‌تواند این ورقه را در بازار ثانویه معامله، یا با طی مراحل قانونی نسبت به دریافت محصول خریداری‌شده اقدام کند.

با این گواهی شرکت ملی نفت ایران به‌عنوان فروشنده می‌تواند محصول خود را به قیمت روز و عادلانه در بازار جدیدی به‌فروش برساند و فعالان جدیدی به حوزه خریدوفروش وارد کند. از طرفی شرکت ملی نفت ایران قادر می‌شود سهم ریالی مورد نیاز خود را مطابق بودجه از این طریق با شرایط بهتری محقق کند، همچنین امکان جلب سرمایه‌های خارجی، سرمایه ایرانیان خارج از کشور و دارندگان سبدهای بزرگ ریالی را در پروژه‌های خود فراهم می‌کند.

این گواهی به‌عنوان یک ابزار مالی تازه در سبد دارایی‌های بورسی افراد قرار گرفته و ریسک‌های ناشی از نگهداری ریالی سرمایه را پوشش می‌دهد، ضمن آنکه این سپرده نخستین ابزار دلاری بازار سرمایه است و راهگشای ورود دیگر ابزارهای مالی مبتنی بر ارزهای خارجی به‌کشور خواهد بود.

فعالان عادی و حرفه‌ای بازار با استفاده از این ابزار امکان صدور واحدهای سرمایه‌گذاری مختلف مانند واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های مشترک و… را با خرید، نگهداری و استفاده از این نوع دارایی به‌عنوان دارایی پایه فراهم می‌کنند.

این گواهی همچنین ابزارهای معاملات آتی، تبعی و توکن‌های رمز ارزهای الکترونیکی را برای فعالان بازار سرمایه فعال و قابل دسترس و به طراحی شاخص بومی در قیمت‌گذاری نفت کمک می‌کند. این ابزار امکان استفاده فعالان بازار سرمایه برای توسعه ابزارهای مالی مشترک با دیگر بازارهای مالی از جمله بازار پول را فراهم می‌کند و امکان ورود پول هوشمند به بازار سرمایه را فراهم کرده و لنگری برای توسعه بازار سرمایه و حفظ ارزش به‌شمار می‌رود.

این سپرده امکان تبدیل و نگهداری سبدهای ریالی به کالا و نگهداری آن به‌صورت دلاری را برای سرمایه‌گذاران بزرگ فراهم می‌کند. سرمایه‌گذاران خرد می‌توانند با خرید واحدهای سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سپرده کالایی و صندوق‌های بازارگردانی با ریسک کمتری در این بازار وارد شوند، همچنین امکان مشارکت در خریدوفروش نفت با سرمایه ریالی برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌شود و ریسک مالی بانک‌ها، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد.

این اوراق پشتوانه محکمی برای ریال فراهم می‌کند و به‌صورت امن و بدون هزینه قابل نگهداری است. این ابزار امکان ورود، خروج و چرخش امن سرمایه‌های فعالان اقتصادی به کشور، همچنین امکان ورود سرمایه‌گذاران خارجی و ایرانیان خارج از کشور را به‌صورت مطمئن فراهم می‌کند و هنگام خروج سرمایه‌گذار یا برداشت سود حاصل از سرمایه‌گذاری‌ها، ریسک ناشی از نوسانات ریال را برای سرمایه‌گذاران خارجی پوشش می‌دهد.

این ابزار امکان تبدیل و استفاده از سرمایه‌های ریالی و وثایق ریالی را در خریدوفروش نفت فراهم‌ و بازارهای جدیدی را برای فعالان دیگر حوزه‌های تحریمی در راستای ورود به تجارت نفت ایجاد می‌کند، همچنین فعالان حوزه تجارت نفت اعم از فروشندگان، سرمایه‌گذاران، بیمه‌کنندگان، حمل‌کنندگان و … می‌توانند با خرید، استفاده و نگهداری از این اوراق به‌ روش‌های مختلف، هزینه‌های مالی خود ناشی از هزینه وثیقه، تضمین، بیمه، پوشش ریسک، سرمایه‌گذاری و … را کاهش دهند.

این فعالان می‌توانند سرمایه در گردش مناسبی را از منابع ریالی داخلی یا ناشی از وثیقه‌گذاری دارایی‌های داخلی فراهم کنند. این ابزار امکان جلب مشارکت‌های خرد و سرمایه‌های کوچک را در این بازار برای فعالان حوزه تجارت نفت فراهم می‌کند.

امکان رفع تعهد ارزی ناشی از صادرات با خرید این اوراق برای فعالان اقتصادی و مولدسازی و قابل تحصیل کردن دارایی‌های ریالی فعالان حوزه تجارت که به‌صورت راکد مانده است، از دیگر مزایای آن به‌شمار می‌رود.

به‌طور کلی مزایایی که ذکر شد مواردی از استفاده‌های خرد و کلان در حوزه اقتصادی است و می‌توان از این ابزار مالی به‌عنوان کلاسی تازه از دارایی نام برد که به توسعه چندوجهی بازار بورس و رونق‌بخشی به این بازار کمک شایانی خواهد کرد.

استاندارد تحویل نفت خریداری‌شده بسته به نوع کشتی، بین ۷۰۰ هزار، یک میلیون و ۲ میلیون بشکه قابل‌انتقال است و تا ۲ درصد تخفیف حجمی می‌گیرد. امکان خرید حداقل هزار بشکه برای این نوع سپرده وجود دارد. این سپرده‌ها را می‌توان روزهای دوشنبه، سه‌شنبه و چهارشنبه هر هفته از ساعت ۱۱ تا ۱۴ معامله کرد و دوره معاملاتی نیز ۳۶ ماه تعیین شده است. گفتنی است هزینه انبارداری کالای خریده‌شده تا ۱۸ ماه با نرخ صفر محاسبه می‌شود.

نحوه انجام این معاملات به‌صورت حراج پیوسته و دامنه نوسان نیز نامحدود تعیین شده و محدودیت سقف دارایی نیز ندارد و واحد وزنی آن بشکه است.

شایان ذکر است که سفارش‌گذاری این کالا به‌صورت ارزی انجام می‌شود و تسویه آن به‌صورت ریالی با نرخ ETS است.

گواهی سپرده میعانات گازی نیز که قابل معامله برای صادرات نیز هست، با استاندارد تحویل ۳۰۰ هزار بشکه‌ای معامله‌ می‌شود و همچون گواهی سپرده نفت‌خام تا ۲ درصد تخفیف حجمی دارد و حداقل میزان خرید نیز معادل ۵۰۰ بشکه است و در همان‌ روزهای معاملات سپرده نفت از ساعت ۱۰:۴۵ تا ۱۴ معامله و دوره معاملاتی آن نیز ۳۶ ماهه است و کالای خریداری شده تا ۱۸ ماه با نرخ صفر انبارداری می‌شود.

این گواهی‌ها نیز حراج ناپیوسته دارند و محدوده نوسان قیمت و سقف دارایی محدود نیز ندارد و واحد وزنی آن بشکه است.

متقاضیان ابتدا با مراجعه به سامانه سجام اقدام به ثبت‌نام و اخذ کد بورسی می‌کنند. پس از آن افراد حقیقی با مراجعه به شرکت‌های سبدگردان دارای مجوز در سایت کدال، اقدام به دریافت کد PRX می‌کنند و افراد حقوقی با مراجعه به کارگزاران عضو بورس انرژی ایران کد PRX خود را می‌گیرند.

پس از آن انجام معاملات برخط توسط کارگزار با استفاده از نمادهای سامانه معاملاتی با ثبت درخواست سفارش به‌کارگزار مورد نظر و انجام معاملات ازسوی کارگزار انجام می‌شود.

خریدار باید ضمن اعلام درخواست تحویل به شرکت سپرده‌گذاری نسبت به معرفی کشتی به شرکت ملی نفت ایران و گرفتن تأیید آن اقدام کند و پس از آن نوبت تحویل به خریدار ابلاغ شده و کالا در موعد مقرر تحویل می‌شود.

شرکت ملی نفت ایران می‌تواند عملیات Roll Over را به وکالت از خریداران انجام دهد. اعتبار گواهی سپرده تاریخ انقضا ندارد و اگر دوره معاملاتی پایان یابد و خریدار برای تحویل اقدام نکند، بعد از کسر هزینه‌های مربوط به غلتاندن (Roll Over) گواهی به یک نماد جدید انتقال داده می‌شود.

هر ورقه گواهی سپرده معادل یک بشکه نفت‌خام یا میعانات گازی است که به ‌پشتوانه مخازن شرکت ملی نفت ایران که در بورس انرژی ایران پذیرفته شده‌اند منتشر می‌شود و اشخاص حقیقی و حقوقی امکان خرید و تحویل نفت‌خام یا میعانات گازی را طبق مقررات بازار سرمایه خواهند داشت.

این گواهی‌ها مزایای بسیاری دارند که به‌طور کلی می‌توان از مزایای خاص اقتصادی به‌دلیل راهبردی بودن محصولات حوزه انرژی، استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی ذی‌نفع، بررسی مباحث بازرگانی و تحویل به‌صورت موازی، اثرپذیری قیمت‌گذاری از بازار بورس، قیمت‌گذاری صحیح و حرفه‌ای، معاملات واقعی فعالان در قالب سازوکار بازار، ابزار پوشش ریسک تورم (دارایی شناور)، حمایت ملموس و قانونی، ابزار توثیق و تضمین، ابزار فروش و توسعه بازار و ابزار تهاتر یاد کرد.

در واقع معرفی معاملات گواهی سپرده نفت‌خام و میعانات گازی، انجام کاری نشدنی و در راستای منویات مقام معظم رهبری بود که در جمع روحانیون شیعه و اهل سنت کرمانشاه فرمودند: بروید سراغ کارهای نشدنی تا بشود. تصمیم بگیرید بر برداشتن کارهای سنگین تا بردارید.