امید شاکری معاون وزیر نفت در امور مهندسی، پژوهش و فناوری در گفتگوی اختصاصی با استصنا عنوان کرد: انجمن استصنا بيش از 600 عضو دارد كه بخش قابل توجهي از تامين تجهيزات صنعت نفت را برعهده دارد.
جناب دکتر شاکری، وزارت نفت در سالهای اخیر سیاستهای متعددی برای حمایت از ساخت داخل اجرا کرده است. ارزیابی شما از اثربخشی این سیاستها چیست؟
وزارت نفت همسو با الزامات بالادستی و رفع نیازهای فناورانه و راهبردی خود، سياست هاي حمايتي متعددی براي توسعه ساخت داخل (بومي سازي تجهيزات و فناوري هاي صنعت نفت) اتخاذ نموده است که اين سياست ها اهداف اقتصادي، امنيت انرژي، كاهش وابستگي به واردات و توسعه فناوري داخلي را به همراه داشته است. از جمله اين سياست ها می توان به موارد زير اشاره نمود:
اولويت دهي به توليد كنندگان داخلي در فرآيند برگزاري مناقصات و قراردادهای کلان
گروه بندي كالاهاي راهبردي وزارت نفت در سطح كلان ملي
تشويق و توسعه شركت هاي دانش بنيان در قالب بكارگيري از ظرفيت هاي قانوني
افزايش عمق ساخت اقلام راهبردي – ظرفيت هاي قرارداد توليد بار اول (همچون MPFM)
طراحي ساز و كار نظارتي و حمايتي از ساخت داخل و ایجاد چارچوب پایدار
پشتيباني فني و مشاوره به شركت هاي داخلي با هدف ارتقاي توان طراحي و ساخت تجهيزات پيشرفته
میزان اثر بخشی سیاست ها و اقدامات به عمل آمده را می توان در بخش های مختلف با شاخص های مرتبط بررسی و بیان نمود از جمله اهم این موارد را میتوان بیان نمود.
1- وزارت نفت توانسته است سیستم و ساختار نظام مند و پایداری به وجود آورد که اثر بخشی خوبی داشته باشد از جمله اقدامات این بخش می توان به ایجاد نظام طرح¬هاي تولید بار اول، استخراج فهرست اقلام راهبردی و فناورانه، ایجاد پارک فناوری نفت، استخراج فهرست ممنوعیت واردات بیش از 263 قلم کالا دارای مشابه داخلی و … اشاره نمود.
2- در خصوص اثر بخشی دستاوردهای عملیاتی نیز به موارد متعددي می توان اشاره نمود از جمله، کسب رتبه نخست وزات نفت طی سالهای اخیر در تولید بار اول، افزایش تعداد شرکت های دانش بنیان در AVL، رشد سهم داخل در بسیاری از اقلام به بالای 60%، بومی سازی کاتالیست های راهبردی، برخی از تجهیزات دوار و ابزار دقیق، انعقاد بیش از 102 قرارداد تولید بار اول با 76 شرکت دانش بنیان به ارزش بیش از 270 میلیون دلار که به تبع سبب کاهش ریسک تحریم و ارزبری و وابستگی خارجی نیز شده است.
3- با توجه به اسناد بالادستی از جمله برنامه هفتم توسعه کشور در سالهای اخیر به صورت پررنگ تر در بخش تعمیق همکاری های فناورانه، گسترش بازاركالا و خدمات و افزایش مزیت رقابتی، سیاست ها و اقدامات متعدد به عمل آمده که این بخش از حوزه های مهم و شاید سخت باشد که پیشرفت های خوبی داشتیم اما سرعت پیشرفت به خصوص در مورد فناوری های پیچیده کمی کندتر از انتظار می باشد که نیازمند اصلاحات ساختاری، اقتصادی و فناورانه با سازندگان و شرکت های تابعه هست که در اين خصوص برنامه ریزی های لازم به عمل آمده است.
نظر به موارد فوق مي توان اذعان داشت سياست هاي ساخت داخل وزارت نفت موفق بوده و توانسته است سهم زيادي از نيازهاي تجهيزاتي خود را به توليد داخل منتقل نمايد. با اين حال لازم است براي پايداري اين دستاوردها، چالش هاي سرمايه گذاري/كيفيت /نظارت و تداوم سياست ها مديريت گردد.
یکی از دغدغههای تولیدکنندگان داخلی، ناپایداری در سفارشها و قراردادهای بلندمدت است. وزارت نفت برای ایجاد اطمینان و استمرار در خرید از تولیدکنندگان داخلی چه برنامههایی دارد؟
اين مساله يكي از چالش هاي مهم براي سازندگان داخلي است . نظر به دلايل مترتب بر اين ناپايداري¬هاي سفارش-گذاري¬ها از 3 منظر مي توان به این مساله پرداخته شود.
سياستي: نيازهاي خريد بلند مدت وزارت نفت بر مبناي طرح هاي آتي (توسعه اي /نگهداشت) استخراج و انتشار يابد و یا اینکه تجميع تقاضا صورت گرفته و بصورت متمركز خريداري گردد.
عملياتي: تحليل تقاضاي مصرفي كه مبتني بر سوابق مصرف قطعات و تجهيزات است تا الگوي مصرفي استخراج گردد.
قراردادي: قراردادهاي تضمين خريد، پرداخت هاي مرحله اي و پيش پرداخت مطمئن، بكارگيري قراردادهاي BOT و سایر قراردادهای بلند مدت در تجهيزات خاص
متناسب با موضوعات مطرح شده در وزارت نفت با محوریت معاونت مهندسی، پژوهش و فناوري اقدامات متعددی به عمل آمده است از جمله اينكه شرکت¬های تابعه ملزم به خرید نیازهای سالانه خود از سازندگان و تولیدکنندگان داخلی که در AVL حضور دارند می باشند و همچنین پیش پرداخت مرحله ای و ضمانت عملکرد در پروژه های تولید بار اول نيز در حال اجرا می باشد. تسهيل تأمين وثايق و تضامين تسهيلات شرکت های دانش بنیان، ایجاد خط اعتباری ویژه و صندوق تضمین ریسک ساخت داخل، استخراج نیازهای فناورانه و اطلاع رسانی به سازندگان داخلی از دیگر اقدامات حمایتی انجام شده می باشد.
تحقق موارد فوق نيازمند هم افزايي كآرآمد و موثر در بين كليه بازيگران اين عرصه در وزارت نفت (امور حقوقي شركت ها/ واحدهاي فني مهندسي/ مديريت بازرگاني و تامين كالا و …) می¬باشد.
تا چه اندازه در پروژههای جدید نفتی، استفاده از تجهیزات ساخت داخل الزامآور شده است؟
مطابق مباني قانوني و سياستي الزام آور، استفاده از ساخت داخل بصورت كاملا جدي در وزارت نفت دنبال مي گردد. قانون حداكثر استفاده از توان داخلي /ابلاغيه هاي وزارتي/اولويت سازندگان داخلي در وندور ليست/ شرط واگذاري در قراردادهاي EPC و التزام پيمانكاران از جمله موارد مي باشد و در صورت عدم رعايت آن از ظرفيت هاي مقرر در قانون براي معرفي به نهادهاي نظارتي استفاده خواهد شد و همچنین الزام ثبت خریدها در سامانه های طراحی شده و اخذ مجوز از نهادهای مرتبط نظارت بر این امر را مناسب تر می کند.
در مسیر خودکفایی صنعتی، مهمترین چالشهای فنی یا مدیریتی در وزارت نفت چیست و چه راهکارهایی برای رفع آنها در نظر گرفتهاید؟
محدوديت ها در انتقال فناوري، سرمايه گذاري، مقیاس اقتصادی پایین تولید برای برخی اقلام، ضعف زیر ساخت های آزمون و استاندارد سازی میدانی، ریسک پذیری پایین و کوتاه مدت در قراردادهای تامین و موضوعات حقوقي و قراردادي است. راهكارهاي پيشنهادي براي تقويت خودكفايي صنعت نفت عبارتند از ايجاد كميته راهبري طرح هاي فناورانه صنعت نفت با هدف يكپارچه سازي، نظارت و هماهنگي بين بخشي، مشاركت فناورانه با شركت هاي خارجي (چين و روسيه)، تقويت مراكز دانشگاهي و صنعت نفت، توسعه زنجيره تامين داخلي مواد اوليه، تقويت تحقيق و توسعه، استانداردسازي و ساماندهي آزمايشگاه¬هاي مرجع صنعت نفت؛ که برنامه ریزی های لازم درخصوص رفع محدودیت ها و اجرای برنامه ها و راهکار در حال انجام می باشد.
آیا وزارت نفت از ظرفیت انجمنها در ارزیابی کیفی یا استانداردسازی تولیدکنندگان استفاده میکند؟
انجمن های سازندگان و اتحادیه ها در معرفی سازندگان، شبکه سازی و مستندسازی قابلیت آنها موثر بودند و طراحي و تدوين نظام ارزيابي كيفي و استاندارد سازي سازندگان داخلي در قالب يك سيستم يكپارچه علمي و مبتني بر مشاركت با انجمن هاي تخصصي انجام مي پذيرد. لذا از ظرفيت هاي موجود در انجمن هاي تخصصي استفاده لازم بعمل مي آيد البته با توجه به قابلیت و توانمندی انجمن ها زمینه های بهبود و توسعه همکاری وجود دارد که در حال بررسی جهت توسعه و بهره مندی بیشتر از ظرفیت های موجود می باشیم.
انجمن استصنا اکنون ۲۵ ساله شده و نقش مهمی در معرفی توان سازندگان ایفا کرده است. ارزیابی شما از عملکرد این انجمن در تعامل با وزارت نفت چیست؟
انجمن استصنا بيش از 600 عضو دارد كه بخش قابل توجهي از تامين تجهيزات صنعت نفت را برعهده دارد. از جمله نقاط قوت و دستاوردهاي استصنا می توان به ارتقای توان تامين قابل توجه داخلي، فعاليت در صادرات و دیپلماسی صنعتی، بهبود کیفیت و تقويت استانداردسازي، تسهیل ارتباط با سازندگان اشاره نمود از چالش هاي عمده مترتب بر استصنا می توان به موضوعات برندينگ و بازاريابي در سطح ملي و بين المللي و عدم تمرکز کافی بر حوزه های فناوری پیشرفته اشاره نمود. استصنا به طور كلي يك بازيگر كليدي و راهبردي صنعت نفت است كه لازم است برای اثرگذاری به عنوان یک نهاد ملی تنظیم گر؛ چالش هاي موجود در قالب نقش آفريني در گواهي كيفيت كالا و خدمات؛ گسترش همكاري هاي مالي؛ انتشار گزارش عملكرد شفاف؛ ايجاد پايگاه داده و ارتقای توان تحلیل داده، صادرات خدمات فنی و مهندسی و تمرکز بر حوزهای High-Tech مورد توجه اين نهاد قرار گيرد. به طور کلی عملکرد اين انجمن، مثبت و اثرگذار ارزيابي مي گردد.
در حوزه انتقال فناوری، چه اقداماتی برای همکاری میان شرکتهای دانشبنیان داخلی و مجموعههای بزرگ نفتی انجام شده است؟
التزام در تهيه و پيوست سند فناوري در وزارت نفت در دست اقدام است. هر چند چالش هايي چون كمبود زير ساخت آزمايشگاهي و ريسك گريزي پيمانكاران بزرگ وجود دارد. سند نقشه راه فناوري وزارت نفت به منظور همكاري هاي هدفمند با شركت هاي دانش بنيان تدوين و ارائه گرديده است تا در قالب مدل¬هاي قرارداد توليد بار اول مسير تجاري سازي فناوري كوتاه و عملياتي گردد. علاوه بر اقدام فوق پارک فناوری نفت با مدلها و مراحل مختلف، مسیر مشخص برای ورود و حمایت از شرکت های دانش بنیان فراهم آورده و پروژه های مشترک متعدد پژوهش و توسعه، حمایت مالی و تضمین خرید به خصوص در تولید بار اول، ایجاد مراکز تست مشترک در زمینه های کاتالیست، خوردگی، ابزار دقیق و تجهیزات سطحی و حمایت از صادرات را نیز انجام می دهد.
چه پیشنهادی از تولیدکنندگان داخلی برای ارتقای کیفیت و رقابتپذیری محصولاتشان دارید؟
طراحي نسل جديد تجهيزات مبتني بر فناوري هاي روز، بهبود طراحي ها، ايجاد مراكز مشترك خدمات پس از فروش، توسعه آموزش هاي تخصصي مديريت توليد و كيفيت، برند سازي و بازاريابي حرفه¬اي، دیجیتال سازی زنجیره تامین نفت و ايجاد كنسرسيوم هاي صادراتي بر پايداري سفارش در مسير اصلاح زنجيره تامين، در اين خصوص اثرگذار مي باشد.
و در پایان اگر بخواهید پیامی مستقیم به تولیدکنندگان و اعضای استصنا بدهید، چه توصیهای برای ارتقای توانمندی و حضور در زنجیره تأمین صنعت نفت دارید؟
با توجه به اینکه صنعت نفت در مرحله ای از تحول فناوری قرارداد که نیازمند حضور فعال سازندگان و تولیدکنندگان داخلی است توصيه می¬کنم که از سطح متوسط فناوری عبور کرده و با قدرت و سرعت به سمت فناوری¬های
High- Tech حرکت نموده و در حوزه زنجيره تامين ضمن تدوین نقشه راه عرضه و تقاضا براي 5 سال آينده، پلتفرم تحليل ريشه اي خرابي (RCA) با هدف افزايش كيفيت محصولات داخلي را ایجاد نمایيد و همچنین مدل سازي همكاري هاي سه جانبه و ایفای نقش پررنگ در بازارهای منطقه و بين الملل با بهره گیری از هم افزایی و کنسرسیوم سازی را مد نظر قرار دهید.
