دکتر مرتضی عزتی (استاد دانشگاه)

اگر بخواهیم یک اقتصاد قدرتمند را شرح دهیم، ابتدا باید بگوییم هدف از داشتن اقتصاد قوی چیست؟ چگونه اقتصاد می تواند به این هدف برسد؟ هدف اصلی از اقتصاد تامین نیازهای همه مردم جامعه است، اگر اقتصادی بتواند تمام نیازهای جامعه را تامین کند، می توانیم بگوییم اقتصاد این کشور، اقتصادی قوی است. اقتصاد شکوفا، بالنده و رسیده به اهداف، اقتصادی قوی است، اما چه زمانی اقتصاد می تواند به این هدف برسد؟ چند شرط یا هدف واسطه ای برای دست یافتن به اقتصاد قوی لازم است. اصلی ترین هدف واسطه ای که می تواند قدرت اقتصادی را نمایان کند، تولید ملی است. تولید ملی مهم ترین متغیر اندازه گیری قدرت و بزرگی اقتصاد است. اگر اقتصاد هر کشور تولید بالایی داشته باشد، آن کشور را دارای اقتصاد قوی می دانیم. به این دلیل که جوامع، کوچک یا بزرگ هستند، برای مقایسه جوامع، اصطلاح تولید سرانه را در نظر می گیرند. یعنی به صورت ساده میزان تولید تقسیم برجمعیت کشور می شود. هرچه تولید سرانه بیشتر باشد مردم آن جامعه از مواهب اقتصادی بیشتری بهره مند می شوند. بهره مندی منافع مردم است که بیشتر در قالب تولید سرانه تعریف می شود، اما وقتی می خواهیم بگوییم یک اقتصاد، بزرگ یا قدرتمند است، کل تولید معیار است. بدیهی است یک جامعه کوچک، مجموع تولید کمی دارد پس قدرت اقتصادی آن جامعه کمتر است. بنایراین تولید ملی و تولید سرانه بالا، هر دو معیارهایی است که دو جنبه قوت اقتصادی را می توانند نشان دهند. این دو جنبه یکی قوت کل اقتصاد را و یکی هم هدف اصلی اقتصاد را که شامل تامین نیازهای مردم است  نشان می دهند. در کنار این موضوع، اقتصاد زمانی می تواند نیازهای مردم را تامین کند و مردم را به رفاه برساند که همه مردم، به تناسب توانایی و سهمی که در تولید دارند، از تولید بهره مند شوند. اینجا بحث اشتغال همگانی و نبودن فقر، دو معیار مهم برای قدرتمندی اقتصاد است. اگر اقتصاد کامل باشد و فقر هم نباشد، می گوییم این اقتصاد به طور نسبی، به اهدافش که تامین نیازهای جامعه است، دست یافته است. در کنار این موضوع ها، در دوره های جدیدتر یعنی در ۵۰ سال اخیر، پایداری اقتصاد به عنوان یک عامل قدرت اقتصادی در نظر گرفته می شود و بر معیارهای اولیه قدرت اقتصادی اضافه شده است. پایداری اقتصادی به معنی این است که هرگاه شوکی به اقتصاد وارد شود یا حتی بدون شوک، اقتصاد دچار تلاطم نشود، مثلا تورم یک دفعه بالا نرود، ارزش پول ملی افت نکند، بیکاری زیاد نشود، تولید افت نکند، فقر زیاد نشود، اشتغال از بین نرود، و… اگر اقتصادی بتواند در برابر شوک های بیرونی و درونی مقاومت کند و پایدار بماند، این اقتصاد را می توانیم بخشی از ویژگی های قدرت اقتصادی به شمار بیاوریم. در جمع بندی باید گفت که با توجه به این ویژگی ها، اقتصادی قوی است که تولید بسیار بالا داشته باشد، نیازهای اقتصادی مردم را به بهترین شیوه تامین کند و در برابر شوک های مختلف درونی و بیرونی همچنان رشد خودش را حفظ کند و پایدار بماند. ثبات برای اقتصاد باید بلندمدت و همیشگی باشد. شرایط پایدار اقتصادی با ثبات به دست می آید. ثبات اقتصادی تولید مداوم را به همراه دارد. در شرایط ثبات اقتصادی، اعتماد به اقتصاد ایجاد می شود و شوک ها نمی تواند به اقتصاد ضربه وارد کند.